Deneme analizi nasıl yapılır: puanı değil, sonraki haftayı çıkarmak

Deneme neden ortada durur, sonda değil

Denemeyi konular bitince çözülecek bir final gibi görmek, aylarca kendi durumundan habersiz ilerlemek demektir. Eğitim ölçmesinde bunun adı konmuş: biçimlendirici değerlendirme, yani not vermek için değil, sonraki adımı belirlemek için ölçmek. Ayda en az bir tam deneme bu işi görür; erken denemenin düşük neti bir başarısızlık değil, ilk teşhistir.

Analizin ilk adımı: her yanlışa bir tür

Yanlışlar tek kalem değildir. Dört tür ayır: bilgi eksiği (konuyu bilmiyordum), yol hatası (bildiğim hâlde yanlış yöntem seçtim), işlem ve okuma hatası (biliyordum, dikkatten kaçtı), süre kurbanı (vakit kalmadı). Boş bırakılanlar da ayrı sayılır. Bu ayrım yapılmadan "daha çok çalışmak" kararı boşa gider; çünkü dört türün çaresi dört ayrıdır ve biri için harcanan saat ötekini iyileştirmez. Tür ataması en çok beş saniye sürer ve deneme sıcakken yapılır; ertesi güne kalan atama, "neden yanlış yaptığımı hatırlamıyorum" cümlesiyle biter ve o cümle, analizin ölüm ilanıdır.

Türden plana: hafta bu listeden çıkar

Bilgi eksiği çıkan konular haftanın konu çalışması olur; yol hataları o konudan karışık set ister; dikkat hataları süreli kısa oturumla azalır; süre kurbanları ise soru sırası ve zaman stratejisiyle ilgilidir, konuyla değil. Görüldüğü gibi analiz, kendiliğinden bir haftalık plan üretir. Program sayfasındaki üç kutuya bu liste dökülür ve zayıf konu analizi aynı dökümü kendiliğinden çıkarır.

Yanlışa dönüş, çözümü okumak değildir

Analizin en çok atlanan adımı, yanlış soruya birkaç gün sonra geri dönmek. Çözümü hemen okumak rahatlatır ama az bırakır; getirme pratiğinin ölçülmüş üstünlüğü burada da geçerlidir: soruyu birkaç gün sonra temiz kâğıtta yeniden çözmeye çalışmak, açıklamayı okumaktan daha kalıcıdır. Dönüş zamanı da ölçülü: aralık, sınava kalan süreyle ölçeklenir; haftalık denemede yanlışlara üç dört gün sonra dönmek isabetlidir.

Deneme koşulları sınavı taklit etmeli

Evde bölünerek, telefon açıkken ve süre esneterek çözülen deneme, sınav hakkında az şey söyler ve seni olduğundan iyi gösterir. Kural basit: aynı saat, tek oturum, süre sabit, telefon kapalı. Sınav yerinin gürültüsü ve heyecanı taklit edilemez ama sürenin baskısı edilebilir, ve paragraftan sayısala geçişin yorgunluğu ancak tam oturumda görünür.

Net grafiği tek başına yalan söyler

İki deneme arasında net artmışsa her şey yolunda demek değildir; kolay bir denemeye denk gelmiş olabilirsin. Tersine, net düşmüşken yanlış türlerin bilgi eksiğinden dikkat hatasına kaymışsa gerçekte ilerliyorsun demektir. Bu yüzden takip edilecek şey tek sayı değil, türlerin dağılımıdır. Çalışma takibi bu dağılımın zamanla nasıl değiştiğini gösterir; grafik ancak türlerle birlikte okunduğunda anlam taşır.

Boş bırakılanlar ayrı bir sınıftır

Boş, yanlışın hafif hâli değildir; kendi başına bir sınıftır ve iki ayrı sebepten çıkar. Birincisi bilinçli boş: eleyemedin, riske girmedin. İkincisi süre boşu: sıra hiç gelmedi. İkisi analizde ayrı yazılır, çünkü ilki bilgi ya da eleme becerisi işidir, ikincisi tamamen strateji. Süre boşları hep aynı bölümde kümeleniyorsa sorun o bölümün hızında değil, sıralamanda olabilir. Bilinçli boşlar ise ikili eleme pratiği ister: dört seçenekten ikisini eleyebildiğin soruda boş ile tahmin arasındaki hesap değişir ve bu hesabı sınavdan önce, denemede yapmış olmak gerekir.

Deneme sıklığı döneme göre değişir

Her hafta deneme çözmek her dönemde doğru değildir. Konuların yarısı bitmemişken sık deneme, aynı eksikleri tekrar tekrar gösterip moral yer; bu dönemde ayda bir tam deneme ve bol branş denemesi yeter. Konular kapandıkça makas ters döner: tam deneme sıklaşır, branş denemesi seçilmiş zayıf konulara daralır. Son ayda haftada bir ya da iki tam deneme, aralarında analiz ve yanlış dönüşü olacak kadar boşlukla çözülür; analizsiz iki deneme, analizli tek denemeden az kazandırır. Sıklığın tek ölçüsü takvim de değildir: iki deneme arasında en az bir zayıf konu kapanmıyorsa, deneme değil çalışma eksiktir.

Sınava son ay: analiz sıklaşır, konu azalır

Son ayda yeni konu açmak getirisi en düşük iştir; aynı saat, eski yanlışların taranmasına ve tekrar setlerine daha çok kazandırır. Unutmanın ilk gün dikliği son haftada da işler: sınavdan önceki akşam yeni bilgi yüklemek yerine, bilinenlerin kısa ve kapalı defter dönüşü daha çok korur. KPSS rehberi ile YKS sayfası sınava özgü ayarları anlatıyor.

Yazan: Mert Erarslan (Sınav hazırlığı ve konu rotaları)

Son güncelleme: 2026-08-18 · Yapay zeka desteğiyle hazırlandı, yayımdan önce elden geçirildi.