KPSS coğrafya nasıl çalışılır: kapsamı dar, sorusu Türkiye üstüne

Kapsam dar, ama aday geniş çalışıyor

KPSS'de coğrafya sorularının büyük kısmı Türkiye üstüne kuruluyor: konum, yer şekilleri, iklim, nüfus, tarım, madenler, ulaşım. Dünya coğrafyası neredeyse hiç sorulmuyor. Lise kitabından çalışan aday bu ayrımı yapmadığı için haftalarını sorulmayan konulara harcıyor. İlk iş kapsamı yazılı hale getirmek: bir sayfaya çıkan başlıkları yaz, kitabın geri kalanını kapat. Bu sayfa aynı zamanda tekrar listen oluyor ve son ay elindeki tek kaynak o olabiliyor. Kapsamı yazarken geçmiş yıl sorularına da bak; hangi başlıktan kaç soru geldiği, kitabın hangi bölümünü kapatabileceğini doğrudan söylüyor.

Konum bilgisi bütün soruların altında duruyor

Türkiye'nin matematik ve özel konumu, tek başına bir konu gibi görünse de aslında ötekilerin sebebi. İklimin neden öyle olduğu, tarımın neden orada yapıldığı, ulaşımın neden o hatlardan geçtiği hep konumdan çıkıyor. Bu yüzden konumu ilk hafta bitir ve sonraki her konuda ona geri dön. Konumu ezberleyip bir daha bakmayan aday, sonraki konuları birbirinden kopuk listeler olarak öğreniyor ve o listeler tutmuyor. Konumu çalışırken sonuçlarını da yaz: enlemden ne çıkıyor, boylamdan ne çıkıyor. Sonuçsuz öğrenilen konum, kendi başına soru getirmiyor.

Bölge yerine tema, ama haritada

Türkiye'yi bölge bölge çalışmak yaygın, oysa sorular çoğunlukla tema soruyor: hangi ürün nerede, hangi maden nerede, hangi iklim nerede. Bu yüzden aynı boş harita üstüne her hafta farklı bir tema işle. Bir hafta iklim, bir hafta tarım, bir hafta madencilik. Yedi haftada elinde yedi katman olur ve sorular tam bu katmanların kesişiminden geliyor. Bölge bölge çalışan aday ise aynı bilgiyi yedi kez parça parça öğreniyor. Katmanları ayrı kâğıtlara değil aynı krokinin kopyalarına işle; üst üste koyduğunda kesişimler görünür hale geliyor ve sorular oradan çıkıyor.

Ekonomik coğrafya en çok soru çıkan yer

Tarım, hayvancılık, madencilik ve sanayi blokları KPSS'de ağırlıklı. Buradaki bilgi liste gibi görünüyor ama aslında zincir: iklim ürünü belirliyor, ürün sanayiyi çekiyor, sanayi nüfusu topluyor. Zinciri kuran aday listeyi türetebiliyor, kurmayan ezberlemek zorunda kalıyor. Her ürün için tek satır yaz: nerede yetişir, neden orada, hangi sanayiye gider. Üç sütunluk bu tablo, sayfalarca listeden daha çok soru çözdürüyor. Tabloyu doldururken istisnaları ayrı bir sütuna al. Kural kadar istisna da soruluyor ve karışan yer genelde tam orası oluyor.

Nüfus ve yerleşme: sayı değil eğilim

Nüfus konusunda soru genelde belli bir rakamı değil eğilimi soruyor: nüfus nerede yoğun, neden yoğun, hangi yönde göç var. Rakam ezberlemek burada en verimsiz yol, çünkü rakamlar da değişiyor. Bunun yerine sebep zincirini kur: iş imkânı, iklim, ulaşım, tarım toprağı. Sayısal bilgi gerektiğinde de güncel kaynağa bak, eski özet notundaki rakama güvenme; bu konuda eski bilgi yanlış bilgiye dönüşüyor. Göç yönünü haritada okla göster. Yazıyla okunan göç bilgisi uçuyor, çizilen ok ise yerleşme konusunun tamamını birbirine bağlıyor.

Kart tarafı: yalnız ayırt edici olan

Karta giren şey kısa ve kesin: bir ovanın hangi bölgede olduğu, bir barajın hangi akarsu üstünde bulunduğu, bir ürünün ilk üretildiği yer. Karta girmeyen şey açıklama: iklimin nasıl oluştuğu, göçün sebepleri. Bunlar zincirle çalışılıyor. Deste küçük tutulduğunda bitiriliyor, şiştiğinde ise öğrenci desteyi değil çalışmayı bırakıyor. Kırk elli kart, bütün coğrafya için yeterli oluyor ve bu sayı sanıldığından çok daha az. Kartın arkasına bölgesini de yaz. Bölgesiz bilgi havada duruyor ve sınavda hangi kesişime ait olduğunu hatırlamak, bilginin kendisinden zor oluyor.

Kapalı harita testi, coğrafyanın getirme pratiği

Haritaya bakarak çalışmak tanıma, kapalı haritaya çizmek getirme. İkisi arasındaki fark, getirme pratiği çalışmalarında ölçülmüş bir kural. Boş Türkiye krokisi çıkar, o haftanın temasını bellekten yerleştir, sonra aç ve farkları işaretle. Yanlış yerleştirdiğin her şey, o hafta çalışacağın liste oluyor. Bu tek alışkanlık coğrafyada tekrarı da ölçmeyi de aynı anda hallediyor ve on dakika sürüyor. Aynı krokiyi hafta sonunda bir kez daha çiz. İki çizim arasındaki fark, o hafta gerçekten öğrendiğin şeyi gösteriyor.

Sınav bağı ve araçlar

KPSS Genel Kültür içinde coğrafya kapsamı dar olduğu için net getirisi yüksek; erken bitirilip tekrara bırakılacak bir ders. Güncel soru dağılımını ÖSYM kılavuzundan kontrol et. Kendi çıkardığın kapsam sayfasını ya da tema tablonu karta ve soruya çevirmek istersen WeSolve+ bunu senin metninden üretiyor, böylece çalıştığın şey senin daralttığın kapsam oluyor.

Yazan: Mert Erarslan (Sınav hazırlığı ve konu rotaları)

Son güncelleme: 2026-08-20 · Yapay zeka desteğiyle hazırlandı, yayımdan önce elden geçirildi.