Not alma teknikleri: notun işi kaydetmek değil, yazarken işlemek

Notun asıl işi yazmak değil, seçmek

Her şeyi yazan kişi hiçbir şeye karar vermiyor. Neyin ana fikir neyin örnek olduğunu ayırmak, hangi cümlenin sınavda soru olacağını sezmek, bunlar not alırken yapılan işler ve yapılmadığında not sonradan da yapmıyor. Eksiksiz not almış olmak, dersi anlamış olmakla aynı şey değil; çoğu zaman tersi bile oluyor çünkü eksiksiz yazan kişi dinlemeye vakit bulamıyor. Bunun pratik sınavı ders sonrası yapılıyor: notuna bakmadan dersin üç ana fikrini sayabiliyor musun. Sayamıyorsan not almışsın ama dinlememişsin demektir ve o notun sonradan telafi edeceği bir şey yok.

Klavye hızlı olduğu için zarar verebiliyor

Mueller ve Oppenheimer'ın 2014 tarihli çalışması klavyeyle not almanın beklenmedik bir sorunu olduğunu buluyor ve sebebi dikkat dağınıklığı değil: “even when laptops are used solely to take notes, they may still be impairing learning because their use results in shallower processing.” Mekanizma şurada anlatılıyor: “laptop note takers' tendency to transcribe lectures verbatim rather than processing information and reframing it in their own words is detrimental to learning.” Yani klavye yeterince hızlı olduğu için kişi seçmek zorunda kalmıyor, seçmediği için de işlemiyor. Not: bu kaydın üzerinde 2018 tarihli bir düzeltme notu var, o yüzden burada etkinin büyüklüğü değil mekanizması aktarılıyor.

Tek ayırt edici adım: kendi cümlene çevirmek

Tekniklerin hepsini eleyip geriye tek bir kural bırakmak gerekseydi bu olurdu. Duyduğun cümleyi olduğu gibi yazmak yerine bir saniye durup kendi kelimelerinle yazmak, notu kopyadan özete çeviriyor. Bu el yazısıyla kendiliğinden oluyor çünkü el yeterince yavaş. Klavyeyle çalışan biri aynı sonucu bilerek kurmak zorunda: yetişebiliyor olmak, yetişmen gerektiği anlamına gelmiyor. Uygulaması için tek bir alışkanlık yeter: cümleyi duyduktan sonra yazmaya başlamadan önce bir saniye bekle. O bir saniye, kopyalamayla özetlemeyi ayıran yer.

Cornell düzeni neden tutuyor

Sayfayı üçe bölen bu düzen dar bir sol sütun, geniş bir sağ gövde ve altta bir özet şeridinden oluşuyor. İşe yaramasının sebebi estetik değil yapısal: sol sütuna sonradan soru yazılıyor ve gövde kapatıldığında sayfa kendiliğinden bir sınav kâğıdına dönüşüyor. Yani düzenin kendisi, notu geri çağırma malzemesine çeviren adımı zorunlu kılıyor. Sol sütunun ne zaman doldurulacağı da belirleyici: ders sırasında değil, aynı gün içinde. Ders sırasında soru yazmaya çalışmak dinlemeyi bölüyor, ertesi haftaya bırakmak ise notu ham bırakıyor.

Ders sırası ve ders sonrası iki ayrı iş

Ders sırasında amaç yakalamak, ders sonrasında amaç düzenlemek. İkisini karıştıran kişi ya derste düzenlemeye çalışıp geri kalıyor ya da sonrasında hiç dönmediği için yakaladığı şey ham kalıyor. Aynı gün içinde on beş dakikalık kısa bir düzenleme geçişi, notun ömrünü belirleyen adım.

Notu ne zaman soruya çevirmeli

Not düzenlendikten sonra bir işi daha var: soruya dönmek. Roediger ve Karpicke 2006 bunu tek cümlede topluyor: “Testing is a powerful means of improving learning, not just assessing it.” Notun kenarına yazılan her soru, o notu ileride okumak yerine sınamayı mümkün kılıyor. Soru yazılmamışsa not bir sonraki tekrarda yine okunacak demektir. Soru yazarken tek ölçüt var: cevabı nota bakmadan verebiliyor olman gerekmiyor, ama soru notun içindeki bir bilgiyi hedeflemeli. Konu başlığını tekrar eden sorular geri çağırma üretmiyor.

Altını çizmek ve renkli kalem nerede duruyor

Altını çizmek düşük fayda değerlendirmesi alan teknikler arasında ve sebebi anlaşılır: çizmek bir karar gibi hissettiriyor ama sayfada hiçbir şey üretmiyor. Renk ise ancak sabit bir anlamı varsa işe yarıyor. Tanım için tek renk, örnek için tek renk gibi bir kural varsa renk bir sınıflandırma oluyor; keyfe göre kullanılıyorsa yalnızca süs. Pratik bir sınır işe yarıyor: bir sayfada çizilen yer sayfanın beşte birini geçiyorsa seçim yapılmamış demektir. Her şeyin çizili olduğu sayfa, hiçbir şeyin çizili olmadığı sayfayla aynı bilgiyi taşıyor. Bu değerlendirme Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 tarihli derlemesi içinde geçiyor: “Five techniques received a low utility assessment: summarization, highlighting, the keyword mnemonic, imagery use for text learning, and rereading.”

El yazısı şart mı

Şart değil, ama klavye kullanan kişi el yazısının bedava verdiği şeyi kendi eklemek zorunda. Pratik kural şu: yazdığın cümle, konuşulan cümleyle birebir aynıysa fazla hızlı yazıyorsun. Kısaltma kullanmak, madde işareti kullanmak ve cümleyi kendi ifadenle kurmak bu farkı kapatıyor.

Notu sınav malzemesine çevirmek

Dönem sonunda elinde duran şey bir yığın sayfa değil, sınanabilir bir deste olmalı. Notu fotoğraflayıp yükleyerek WeSolve+ ile sorulara ve kartlara çevirmek bu adımı kısaltıyor. Tekrarın takvimi için konu tekrarı nasıl yapılır sayfasına bak. Bu dönüşüm dönem sonuna bırakılmamalı; her hafta yapılan küçük bir dönüşüm, sınav haftasında yapılacak büyük bir dönüşümden hem daha kolay hem daha erken işe yarıyor.

Yazan: Mert Erarslan (Sınav hazırlığı ve konu rotaları)

Son güncelleme: 2026-08-20 · Yapay zeka desteğiyle hazırlandı, yayımdan önce elden geçirildi.