Felsefe nasıl çalışılır: filozof eşleştirmesinden problem eksenine geçmek

Filozof görüş listesi neden yetmiyor

Liste şu yüzden çöküyor: satırlar birbirine benziyor ve hiçbiri ötekinden ayrılmıyor. Otuz isim, otuz görüş, hepsi aynı biçimde yazılmış. Hafıza böyle bir listeyi tutmuyor, çünkü tutunacak bir fark yok. Aynı bilgiyi problem ekseninde diziyorsan her isim bir tarafta duruyor ve tarafı hatırlamak isim hatırlamaktan kolay. Listeyi atmıyorsun, sonraya bırakıyorsun; çerçeve kurulunca aynı liste kendiliğinden yerine oturuyor. Bunu kendi üzerinde ölçmek de kolay: listeyi bir kez okuduktan sonra kapat ve beş satırını yazmayı dene. Çıkan sayı genelde ikiyi geçmiyor ve o an listenin neden tutmadığı görünür hale geliyor.

Problem ekseni: dört ana soru

Dersin büyük kısmı dört soruya bağlanıyor: bilgi mümkün mü (bilgi felsefesi), varlık nedir (varlık felsefesi), iyi nedir (ahlak felsefesi), yönetme hakkı nereden gelir (siyaset felsefesi). Kâğıdı dörde böl, her filozofu hangi soruya cevap verdiğine göre yerleştir. Aynı isim iki kutuda görünebilir ve bu sorun değil, tersine bilgiyi bağlıyor. Sınav sorusu da çoğu zaman kutuyu, ismi değil, sınıyor. Kutuları doldururken görüşü değil gerekçeyi yaz. Sınav sorusu çoğu zaman görüşü verip gerekçesini soruyor, ya da tersini; gerekçesiz yazılmış bir kutu bu soruların yarısına cevap veremiyor.

Karşıt görüş çiftleri hafızayı taşıyor

Felsefede görüşler tek başına değil, karşıtıyla birlikte anlam kazanıyor. Rasyonalizm ile empirizm, determinizm ile özgür irade, şüphecilik ile dogmatizm. Bunları çift olarak yazmak tek tek yazmaktan belirgin biçimde iyi tutuyor, çünkü ikisini birbirinden ayıran tek cümle hem tanımı hem de sınırı taşıyor. Karta da çift olarak gir: bir yüzde görüş, öteki yüzde karşıtı ve aralarındaki fark. Çifti yazarken üçüncü bir satır ekle: bu iki görüş hangi soruda anlaşıyor. Anlaşma noktası, ayrılma noktası kadar öğretici oluyor ve karıştırmayı ayrıca azaltıyor.

Terim kartı tek cümle olmalı

Felsefe terimlerinin çoğu günlük dilde başka anlamda kullanılıyor, o yüzden tanımı kendi cümlenle yazmak şart. Karta uzun paragraf değil tek cümle girer, üstüne bir de günlük anlamıyla farkı. Ayrıntılandırarak kodlama tam bunu söylüyor: kendi cümlene çevrilen tanım, kopyalanan tanımdan daha iyi hatırlanıyor. Kopyaladığın tanımı sınavda tanımıyorsun, çünkü onu hiç işlememişsin. Aynı terim farklı filozoflarda farklı anlama geliyorsa kartın arkasına kimin kullandığını da yaz. Bu not olmadan tanım doğru ama eksik kalıyor ve sınavda yanlış tarafa çekiyor.

Metin sorusu bilgi değil okuma ister

Felsefe sorularının önemli bir kısmı bir parça verip onu bir görüşe bağlamanı istiyor. Yani parçayı okuyup hangi problemden söz ettiğini bulacaksın. Bu bir okuma becerisi ve tekrarla geliyor. Haftada iki kez tanımadığın kısa bir felsefe metni al, üç soru sor: hangi problem, hangi taraf, hangi gerekçe. Altı hafta sonra bu üç soruyu okurken cevaplıyorsun ve sınavda kazandığın şey zaman oluyor. Metni seçerken ders kitabından değil, tanımadığın bir kaynaktan al. Kitaptaki metni zaten bir kez okumuşsun ve o metinde ölçtüğün şey okuma değil hatırlama oluyor.

Mantık ayrı bir bölüm, ayrı çalışılır

Mantık felsefenin içinde ama çalışma biçimi ötekilerden farklı: ezber değil işlem. Önerme, tümdengelim ve doğruluk tablosu soruları çözerek oturuyor, okuyarak değil. Bu yüzden haftalık planda mantığa ayrı bir gün ver ve o günü soru çözmeye ayır. Mantığı öteki konularla aynı oturumda çalışmak ikisine de zarar veriyor, çünkü biri hatırlama biri işlem istiyor. Doğruluk tablosu sorularında hata genelde kuralda değil dikkatte çıkıyor. Bu yüzden mantıkta yanlış defterine kuralı değil, hangi adımda dikkatin dağıldığını yazmak daha çok işe yarıyor.

Filozofu dönemiyle birlikte tut

Sokrates ile Kant arasında iki bin yıl var ve soruları da farklı. İsmi dönemsiz ezberlemek, aynı sorunun iki farklı çağda sorulduğunu görmeni engelliyor. Basit bir zaman şeridi çiz: antik, orta çağ, yeni çağ, çağdaş. Her filozofu şeride yerleştir. Bu şerit hem karıştırmayı azaltıyor hem de bir görüşün neden o dönemde çıktığını anlaşılır kılıyor. Şeride bir de o dönemin sorusunu yaz: antik çağda iyi yaşam soruluyordu, yeni çağda bilginin kaynağı. Soruyu görünce filozofun neden o cevabı verdiği kendiliğinden anlaşılıyor.

Sınav bağı ve araçlar

TYT tarafında felsefe 5 soru, AYT tarafında sosyal bilimler içinde daha geniş yer tutuyor. İkisinde de sorular tanım ezberinden çok yerleştirme istiyor. Ders notunu ya da özet defterini soruya çevirmek istersen WeSolve+ bunu senin kendi metninden üretiyor; hazır soru bankası senin hangi tanımı hangi cümleyle yazdığını bilmiyor, kendi notun biliyor.

Yazan: Mert Erarslan (Sınav hazırlığı ve konu rotaları)

Son güncelleme: 2026-08-19 · Yapay zeka desteğiyle hazırlandı, yayımdan önce elden geçirildi.